وزارت ICT باید متولی توسعه فناوری اطلاعات کشور شود
علی مطهری رئیس کمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی: مشکل اساسی که در دولت قبل هم مطرح شد و مناقشات رسانهای زیادی را هم بوجود آورد، نبود متولی IT در کشور است. وقتی صحبت از متولی IT میکنیم منظور سلب مسئولیت از دیگر نهادها، مدیران و سازمانها نیست، ما میگوییم مجموعهای که نقطه تمرکز آن هم در وزارت ارتباطات است باید متولی IT باشد که مسیر و چشمانداز را روشن کند، و قانون ارائه دهد، سرفصل کاری مشخص کند و …
گفتوگو با علی مطهری رئیس کمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی
محمود اروجزاده- دنیای کامپیوتر و ارتباطات
گفتوگویم با رئیس کمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی در روزی صورت گرفت که نتیجه خصوصیسازی شرکت مخابرات ایران پس از مدتها فراز و نشیب و بحث و جدل فراوان، سرانجام رسانهای میشد، و این موضوع میتوانست فضای مصاحبه را که در دفتر تحقیق و تفحص از مخابرات هم انجام میشد، کاملا از آن خود کند؛ اما وضعیت نامطلوب سیاستگذاری کلان عرصه فاوا در کشور، تغییر در مدیریت وزارت ارتباطات، نقش مهم اما کمسوی مجلس در این میان، و مسائلی از این دست، چندان بااهمیت مینمود که شایسته توجه و بررسی باشد.
مهندس علی مطهری، رئیس کمیته مخابرات پارلمان که قبل از رسیدن به نمایندگی مجلس از شهر شبستر، سمت رئیس هیئت مدیره و مدیر عاملی مخابرات آذربایجان غربی را بر عهده داشته، اکنون فعالترین و عملا تنها نماینده در حوزه فاوای پارلمان به شمار میرود، و بدین ترتیب همچون مسئولین دو دوره قبلی این کمیته، از دانشگاه صنعتی خواجه نصیر، و نیز با تخصص مخابرات (و نه فناوری اطلاعات) پای در این وادی گذاشته و به تنهایی این مسئولیت را بر دوش دارد. مطهری که در تب و تاب انتخاب وزیر جدید ارتباطات در ابتدای کار دولت دهم، نامش در فهرست نامزدها نیز دیده شد، میپذیرد که این وزارتخانه در دوره جدید باید جایگاه متولی توسعه فناوری اطلاعات در کشور را بدست آورد.
• برای شروع بهتر است موضوع واگذاری مخابرات در بورس را که بالأخره اتفاق افتاد بررسی کنیم؛ مباحثی در مورد این واگذاری و اساساً نحوه خصوصیسازی مطرح است، و انتقاداتی از طرف بسیاری از مدیران و کارشناسان به این شیوه وارد است. نظر شما در این مورد چیست و این واگذاری را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا باید به این قضیه خوشبین بود یا نه؟
به نظر من در ارزیابی نسبت به گذشته صرفنظر از اینکه برنده این واگذاری که بوده و مدیر آینده آن چه کسی خواهد بود قدم مثبتی برداشتهایم، چون از فضای کاملاً دولتی خارج شدهایم و شرایط نیز نسبت به گذشته بهتر خواهد شد. اما اگر در قالب بحث خصوصیسازی بخواهیم بررسی کنیم همانطور که مجلس هم دنبال آن است باید بگویم با این شیوه به معنای واقعی شاهد خصوصیسازی نخواهیم بود، یا بهتر بگویم نتیجه کار، کاملاًً خصوصی نیست. به نظر من ما باید در اجرای اصل قانون ۴۴ هم تغییراتی ایجاد کنیم.
• یکی از رقبای این معامله ساعاتی قبل از اعلام نتیجه نهایی، به دلایلی از معامله حذف میشود. آیا شما در جریان چند و چون این قضیه هستید؟
من در جریان این حذفیات نیستم ولی این را میدانم که کارگروهی برای تشخیص اهلیت متقاضیان خرید تشکیل شد، که البته روال کار تمامی مناقصات و مزایدههاست، اما تشخیص این کارگروه خیلی مهم است. من فکر میکنم که فضای کشور باید منطقی باشد، خصوصا در مخابرات که از لحاظ سختافزاری و نرمافزاری بستر مهمی را در امنیت کشور تشکیل میدهد این حساسیتها دوچندان است. مسئولین شرکت پیشگامان کویر (شرکت محذوف) میتوانند به ما مراجعه کنند تا موضوع را طبق روال کاری تحقیق و تفحص پیگیری کنیم.
• اصولاً از دید شما آیا بخش خصوصی ما این ظرفیت و توان را نداشت که وارد این معامله شود؟ اگر جوابتان مثبت است چرا به سادگی راه پیدا نمیکند؟ چه کسی باید فضا را آماده کند؟ این را به این دلیل میپرسم چون شرکتی که حذف شد، شرکت با سابقه و بزرگی است و فعالیتهای مختلف دارد، از جمله در حوزه اینترنت، خوب اگر به این دسته از شرکتها میدان داده نشود، چگونه میتوانند رشد کنند؟
به نظر من کاملاً این توانایی را دارد، اما نگرشها در مجموعههای مختلف مانند مجلس و مراجع امنیتی باید اصلاح شود. با توجه به شناختی که من از توانمندیهای مالی افراد حقیقی و حقوقی بعضی در کشور دارم، به نظرم این روال میتوانست بهتر از این پیش برود. ببینید زمانی ما امکانات و شرایط پیشرفت را در کشور داریم ولی تنها مانعی که وجود دارد قوانین دولتی است که با اصلاح فضا، راه برای پیشرفت باز میشود. استعدادهای خوبی در کشور داریم و مدیران باسابقه و باتجربهای در مخابرات هستند که میتوانند در این زمینهها به خوبی عمل کنند، اما در بخش دولتی به مسائلی برمیخوریم که تبدیل به مانع برای فعالان و سرمایهگذاران میشود، بطور کل بنظر من اگر بخش خصوصی را با نگاه خصوصی و مدیریت خصوصی اداره کنند، نتیجه مفید خواهد بود، اما اگر با نگاه حاکمیتی و دولتی اداره شود قطعا مشکل به وجود خواهد آمد.
• شما بحث تحقیق و تفحص از مخابرات را هم دنبال میکنید، این موضوع در چه مرحلهای است؟
ابتدا درخواست نمایندگان برای تحقیق و تفحص در جلسه صنایع کمیسیون مطرح شد و در صحن علنی تصویب شد. بعد هیئتی ۱۱ نفره در کمیسیون تشکیل شد که هیئت رئیسهای را هم انتخاب کردند، سپس با مخابرات مکاتبه انجام و بررسیهایی نیز به عمل آمد، اما چون به انتخابات ریاست جمهوری و اتفاقات بعد از آن و انتخاب وزرا برخوردیم، نخواستیم این مسئله شکل سیاسی به خود بگیرد و کار کمی کند شد ولی بعد از انتخابات وزرا، کار شدت بیشتری به خود گرفت، امیدوارم تا پایان سال بتوانیم گزارش نهایی را به هیئت رئیسه مجلس ارائه دهیم. ما علاقهمندیم در سطح کلان به قضیه نگاه کنیم، میدانید سیستم نظارتی کشور فقط مجلس نیست، تحقیق و تفحصها هست، دیوان محاسبات هست، بازرسیها هست، قوه قضائیه هست، همه اینها به قضیه اشراف دارند. اینطور نیست که بگوییم تنها ما به قضیه نظارت داریم و بخواهیم جزئینگری کنیم. نگاه ما کلینگری و کلاننگری است که موضوعات کلانی مانند خصوصیسازی با قراردادهایی با حجم بالا میتواند جزو سوژه کاری ما باشد. بررسیهایی شده و همکاری خوبی هم بین وزارتخانه و ما برقرار است. ممکن است تا ارائه گزارش نهایی برخی مسایل حل شود. آنچه باقی خواهد ماند در قالب گزارش نهایی ارائه میشود و تا آن زمان طبق قانون، مجاز به انتشار اطلاعات آن نیستیم.
• در حوزه ICT و IT خیلی از خوانندگان ما و دستاندرکاران، علاقهمندند بدانند مجلس چه نقشی در این حوزه دارد؟ اصولاً چقدر این جایگاه را شناخته و چقدر این نقش را ایفا میکند؟ چون هر جا مجلس بیشتر به ICT پرداخته است و بها داده، شاهد توسعه بیشتر این بخش بودهایم، ولی هرجا که به آن کمتر پرداخته شده دقیقا ICT در کشور رو به ضعف نهاده است، به عنوان رئیس کمیته مخابرات چه پاسخی دارید؟
ببینید مجلس شورای اسلامی منتخب مردم است، انتخاب نمایندهها هم طوری نیست که مانند انتخابات در دولت باشد و از بین متخصصین وزارتخانهها یکی را انتخاب کنند. برای مجلس، افراد با سلایق و عقیدههای مختلف کاندیدا میشوند و بعد مشخص میشود که افراد منتخب چه تحصیلات و تخصصی دارند. متأسفانه کسانی که با تخصص یا سابقه ICT وارد مجلس میشوند نادرند که از بین این افراد تعداد کمی در این حوزه در مجلس کار میکنند. البته در چند دوره اخیر دوستانی به مجلس وارد شدهاند که تحصیلات این حوزه را داشتهاند و بعضاً هم در این حوزه فعالیت کردهاند، دوستان خوبی مثل آقای علی حسینی یا علیاکبر موسوی و دکتر صادقزاده، پیگیریها و اظهار نظرهای این دوستان باعث میشد که وزارت ارتباطات توجه خاصی به مسایل مختلف داشته باشد. در دوره هشتم هم تا آنجایی که من اطلاع دارم دوستانی تحصیلات یا سابقه کاری حوزهICT دارند اما در حوزههای دیگر مانند سیاست و اقتصاد مشغول شدهاند. اما از شانس بد، من در کمیسیون صنایع با این شرایط تنها ماندهام.
البته دوستان دیگر در کمیسیون به من کمک میکنند، منتها اگر حداقل ۵ یا۶ نفر با تحصیلات و سابقه مرتبط با ICT بودند شاهد پیشرفت بیشتری در کارها بودیم، اما حالا بخش ICT در مجلس آنطور که باید باشد نیست، حتی لازم بود ما کمیسیون مجزایی برایICT تشکیل دهیم که برخی دوستان هم این پیشنهاد را ارائه کردهاند، ولی من تصور میکنم این پتانسیل فعلاً در مجلس نیست، بهتر است که نقش فعالان در عرصهICT در انتخابات بعدی برجستهتر شود تا دوستان متخصص بیشتری وارد مجلس شوند. شما شاهد هستید که ما به ICT توجه کردهایم و جدیت به خرج دادهایم، چند مسئله بسیار اساسی را مطرح کردیم مثل استقلال رگولاتوری که بسیار مهم است (اما بهخاطر شرایطی تقریباً مسکوت ماند) ببینید ICT علم پایه و نوینی است، ضرورتاً افراد نباید تحصیلکرده این حوزه باشند، IT در واقع یک بحث مدیریتی است و در قدم اول مدیران ما باید تفکر ICT را داشته و به آن اعتقاد داشته باشند. گاه ما مشکل ایمان و اعتقاد به IT داریم. در برخی لایهها مدیرانی هستند که اعتقادات سنتی دارند و نمیتوانند خودشان را با این فضا وفق دهند و با تغییر به سمت مدرن شدن مخالفند. من معتقدم بسیاری از نابسامانیهای اداری ما در بستر ICT حل میشود. مشکل این نیست که ما IT نداریم، مشکل این است که از آن استفاده نمیکنیم.
• شاید یک دلیل هم موضوع عدم شفافیت است، این مقاومت به این دلیل است که برخی مدیران نمیخواهند اطلاعات، که حق همگانی است در دسترس عموم باشد …
خوب این هم هست، برخی مدیران سنتی که کم هم زحمت نکشیدهاند، از در اختیار گذاشتن اطلاعات در دسترس عموم هراس دارند، چون اطلاعات ابراز قدرت است، اما در گذار از سنت به سمت دیجیتالی شدن مدیران هم باید تلاش کنند تا این نگرش را تغییر دهند.
• گذشته از این که نمایندگان باید به این اعتقاد برسند کهICT لازمه توسعه است، سؤالی که به ذهن میرسد این است که فضا و روال تعریف کاری شما نمایندگان چگونه است؟ آیا فضا این اجازه را به شما میدهد که به اندازه کافی به موضوع تخصصیICT وقت اختصاص دهید؟
نکته بسیار مهمی را مورد توجه قرار دادید. ببینید قانون اساسی ما برای قوای سهگانه کشور استقلال تعیین کرده است، اما امروز این اصل به هم ریخته، مخصوصاً در قوه مقننه و مجریه؛ که باعث میشود غالباً از اهداف و وظایف خود جدا شویم، حتی انتظارات مردم هم این فشار را به ما میآورد که ما نتوانیم به وظایف اصلیمان بپردازیم. برای مثال من به عنوان کسیکه از بابت تحصیلات و تجربه کاری با این حوزه در ارتباط بودهام و حتی در این وزارتخانه کار کردهام و اذعان دارم که در این عرصه کار فراوانی پیش رو داریم، اما از حوزه انتخابی من مردم گله میکنند که شما فقط بهICT میپردازید! در حالی که نه فقط بنده که دهها نفر باید در مجلس در این عرصه فعالیت کنند، و اصولا وظیفه نمایندگان مطالعه و بررسی و قانونگذاری کلان در کشور است، در حالی که گرفتاریهای روزمره در مجلس که عمدتاً ناشی از مشکلات اجرایی است باعث میشود که نتوان به این وظایف پرداخت. ببینید وقتی بودجه و اعتبارات سالانه دستگاهها را مشخص کردهایم دیگر چه نیازی به دخالت و پیگیری ما هست؟ یا در حوزه انتخابیه وقتی مشکلی پیش میآید (سیل، زلزله و …) این انتظار نادرست وجود دارد که ما نمایندگان باید پیگیری کنیم؛ در صورتی که این قانوناً وظیفه اصلی مسئولین اجرایی است.
گاه هم مسئولین اجرایی وعدههای دروغ و غیرعملی عمرانی و … میدهند و بعد مردم از ما سؤال میکنند که «پس چه شد؟» بطور کلی همه این عوامل شرایطی را پیشآورده که وقت همه نمایندگان صرف این موضوعات میشود. همیشه از ما انتظار هست که با این امکانات کم و محدودیتهای زمانی و… به این موضوعات رسیدگی کنیم، از لوله کشی آب گرفته تا موضوع سربازی و شهریه دانشگاه؛ این نقص در سیستم اجرایی باعث شده که مجلس جایگاه اصلی خود را از دست بدهد، در این میان شما ببینید بنده چقدر میتوانم به مشکلات اساسی حوزه ICT بپردازم؟! جالب این که وقتی به همکارانم میگویم این مسائل اجرایی جزو وظایف ما نیست، برخی از آنها مخالفت میکنند که ما باید به همه اینها رسیدگی کنیم! آیا جایگاه و شان مجلس که باید در رأس امور باشد اینگونه است؟ البته من حرکتی را شروع کردهام که با بقیه همکاران بتوانیم این معضل را در همین دوره مجلس حل کنیم. یکی از مدیران مجلس به من گفت: «نظر شما چیست که محل ملاقاتهای مردمی را به ساختمان دیگری انتقال دهیم؟» گفتم: «چرا این کار را میکنید، چرا اصلاً ملاقاتهای مردمی را حذف نمیکنید؟» با تعجب پرسید: «چرا؟» گفتم: «کسی که به ما مراجعه میکند چه کار دارد؟ یا در ثبت نام دانشگاه مشکلی دارد و نامه برای ما آورده، یا مشکلاتی مانند این، چرا شما یک دبیرخانه تشکیل نمیدهید تا مشکلات به صورت کارشناسی و اداری در آنجا پیگیری شود تا ما هم بتوانیم به وظایف اصلی خود برسیم؟!»
• در این ساختار سنتی با ارائه این طرح خوشبین هستید؟
زیاد هم خوشبین نیستم، مردم هم باید به این امر کمک کنند، نکته اساسیتری که من نمیخواهم در اینجا زیاد وارد آن شوم این است که اگر انتخابات ما یک انتخابات علمی شود، احزاب قوی وجود داشته باشند و مردم به حزب رأی دهند، احزاب برنامه دهند و مردم هم به کاندیدایی از یک حزب رأی دهند. به این ترتیب همه کارها منسجم و با برنامه پیش میرود و مردم هم خواستههایشان را از احزاب مطالبه میکنند. ولی الآن با این شرایط، همین است که میبینید. ما به کارهایی میرسیم که وظیفه ما نیست.
• از دیدگاه شما ضعف اصلی در حوزه ICT چیست؟ بحث مدیریتی، زیرساخت، سرمایه و … مشکل چیست که ما چند سال است در حوزه ICT درجا میزنیم؟
البته من قبول ندارم که درجا میزنیم. ببینید کشور در زمینه CT یا ارتباطات پیشرفت داشته و به بلوغ نسبی هم رسیده است، اما عمده بحث که ذهن کارشناسان را به خود مشغول کردهاست بحث IT است که کاملاً درست است و اصلاً وضعیت مناسبی در آن نداریم. در این زمینه مشکل اساسی که در دولت قبل هم مطرح شد و مناقشات رسانهای زیادی را هم بوجود آورد، نبود متولی IT در کشور است. ما مدیرانی در سطوح مختلف داریم و هر یک هم مسئولیتی دارد، وقتی صحبت از متولی IT میکنیم منظور سلب مسئولیت از دیگر نهادها، مدیران و سازمانها نیست، ما میگوییم مجموعهای که نقطه تمرکز آن هم در وزارت ارتباطات است باید متولی IT باشد که مسیر و چشمانداز را روشن کند، و قانون ارائه دهد، سرفصل کاری مشخص کند و … . در حال حاضر هم با انجام خصوصیسازی در وزارتخانه و واگذاری وظایف، بهتر است وزارت ارتباطات به برنامهریزی برای IT بپردازد، در رأی اعتماد به مهندس تقیپور وزیر جدید هم این بحث مطرح شد و ایشان هم پذیرفتند و خودشان هم علاقهمندند که این وزارتخانه متولی IT کشور شود، در حالی که قبلا این وزارتخانه میگفت: «ما فقط متولی CT هستیم و بستر درست میکنیم! ما از کجا بدانیم نیاز IT دیگر وزارتخانهها چیست؟» این وزارتخانه میتواند تکلیف کند که طبق برنامه پنجم توسعه مکلف هستید تا مثلاً آخر سال تمام کارهای کاغذی را حذف و همه را کامپیوتری کنید؛ وزارتخانه این را میدانست ولی قبلاً کمتر توجه کرده بود، حالا امیدوارم که وزیر جدید ارتباطات این را پررنگتر کنند.
• این نظر هست که دولت به حوزه IT کمتوجهی یا بیتوجهی میکند و ظاهراً اراده توسعه این حوزه در دولت وجود ندارد …
هنوز هم این دید هست. البته نمیتوان گفت که اراده وجود ندارد اما من هم موافقم که توجه کافی را نداشت و گرفتاریهای دیگر دولت در زمینههای مختلف، مزید بر علت شد. البته فرهنگسازی هم لازم است. این فرهنگ باید در مدیران و مردم ایجاد شود که ICT کارها را سرعت میدهد، و البته فشار و تشویق هم باشد. مشکل دیگر ما کمسوادی IT مردم و مدیران است. مدیران ما باید بدانند که IT باعث افزایش بازدهی کارها و تلاشها میشود و گاه به جای کار بیشتر، استفاده از این ابزار موجب بهرهوری بیشتر میشود.
• در دولت هشتم ما همین قانون را هم نداشتیم و وزارت «پست و تلگراف و تلفن» بود. ولی دوره خوب و درخشانی برایIT بود. کارشناسان معتقدند دلیلش این بود که نگاه رئیس دولت، نگاه ویژهای بود بهIT . اما در دولت نهم این را شاهد نبودیم. وقتی نگاه رئیس دولت به هر دلیلی کمرنگ باشد IT مغفول میماند؛ نظر شما چیست؟
من اینطور فکر نمیکنم، نه اینکه توجه کامل نداشتند، ببینید ما میخواهیم گزارش کار بدهیم، زمانی مبنای کار ما صفر است. مثلاً شما گفتید ما وزارت ارتباطات نداشتیم یعنی مبنای کار ما صفر بود، ما میدانیم که ایجاد یک سیستم در اوایل شتاب دارد. سیستم هم به صورت خطی حرکت نمیکند. در اواسط شتاب کمتر میشود تا به آخر. و ما میخواهیم IT را ایجاد کنیم. اول چیزی نداشتیم آمدیم وزارت IT را ایجاد کردیم. بعد چیزی به نام تجهیزات دیتا و اینترنت نداشتیم آمدیم اینترنت را وارد کردیم سپس فضای اولیه ایجاد شد. شما نمیتوانید این فضا را با فضای قبلی مقایسه کنید. اینکه بگوییم دولت توجهی نکرده، باید بگویم نه. این تفکر از مقایسه با کشورهای پیشرفته صورت نشأت میگیرد، تولد یک نوع تغییر دفعی شرایط است. زمانی موبایل نداشتیم ولی الآن داریم، باید دید از کجا شروع شده و چه کسانی زحمت کشیدهاند، به طور کلی کارهای زیادی در IT انجام شده اما صحبتهایی میشود که من را نگران میکند مثلا این که افراد بگویند IT متولی نمیخواهد. اینها از این میترسند که اگر متولی تعیین شد بقیه شوراها و نهادها تعطیل شوند، نه اینطور نیست، شرح وظایف تعریف میکنیم.
• یعنی شما شوراها و نهادهای دیگر را مانع نمیدانید؟
نه مانع نمیدانم، مشکل این است که کار سازمانها با افراد متفاوت میشود. فضای بزرگی در IT داریم، سختافزار، نرمافزار، تولید محتوا، بحث فرهنگی و کاربردی و… که البته به نظر میرسد همه اینها در حال حاضر مسکوت ماندهاند. بله، البته تفکری هم در کشور هست که اگر قدرت داشته باشد میخواهد اینترنت را هم تعطیل کند! ولی ما نمیتوانیم سرعت فناوری را نگه داریم بلکه باید خود را به آن برسانیم و استفاده مناسب کنیم. وقتی صحبت از IT میشود منحصر به اینترنت نیست. شما بستر وسیعی در خدمات در اختیار دارید. امسال مقام معظم رهبری بحث اصلاح الگوی مصرف را مطرح کردند به نظر من بهترین مصداق آن «ادارههای بدون ساختمان» است. در همین مخابرات ما کارمندانی داریم که در ماه فقط چند روز لازم است بیایند اداره، و میتوان کاری کرد که داخل منزل باشند و از طریق اینترنت دستور کار خود را از مدیر بگیرند. این یعنی اصلاح الگوی مصرف، مثلاً در آموزش و پرورش یک مشکلی داریم که نمیتوانیم برای ۱۰ نفر کلاس تشکیل بدهیم و بودجه این اجازه را نمیدهد اما آیا در روستاها نمیشود کلاس درس با یک ویدئو کنفرانس به پیشرفتهترین شکل برگزار گردد؟
• همین پروژه کارِ کیست؟ وزارت ارتباطات یا آموزش و پرورش؟ چرا به جای این همه تأکید دولت بر مسئله مبهمی مانند ایجاد «حساب اینترنتی دانشآموزی»، روی این موضوع مهم کاری نشد؟
بله این کار باید انجام شود. این یک کار همهگیر است و آموزش و پرورش باید آن را در اولویت کاری خود قرار دهد. وزارت ارتباطات هم باید امکانات را به صورت ارزان در اختیار آنها قرار دهد. به هر حال همه اینها در بستر اینترنت است.
• لایحه جامع ارتباطات ظاهراً قرار است هم لایحه جدید وزارتخانه باشد و هم حلال معضل تولیگری این حوزه، و هم دارای اهداف توسعه، لطفا بفرمایید در چه مرحلهای است؟
این لایحه که قبلاً پیشنویس آن را به ما دادند لایحه ناقصی بود، اگر این به مجلس بیاید باید روی آن کار شود. لایحهای که خود رگولاتوری به وزارتخانه داده بود، از این لایحه کاملتر بود ولی تغییر زیادی در آن ایجاد کردند. حالا چون رسما به مجلس ارائه نشده، پیشنهاد کردیم که بررسی مشترکی با همکاری مرکز پژوهشها روی آن انجام شود تا وقتی به مجلس ارائه شد کامل باشد و زمان زیادی نبرد. اینجا دو بحث مطرح است: موضوع ماهیتی و موضوع شکلی؛ موضوع شکلی باز میگردد به ساختار وزارتخانه، حالا که مخابرات در وزارتخانه نیست تعداد زیادی کارمند دارد که به سمت بخش خصوصی رفتهاند و در نتیجه این وزارتخانه چابکتر شده و باید کار بیشتری کند؛ موضوع ماهیتی این است که بحث تولیگریIT در متن قانون دیده شود.
• آیا از بخش خصوصی هم نظر خواسته شده است؟
بله، باید این کار به صورت مشترک با بخش خصوصی پیش رود. در مرکز پژوهشها جلساتی تشکیل میشود با حضور بخش خصوصی. حالا که بحث بخش خصوصی شد، لازم میبینم موضوع مهمی را ذکر کنم. بخش خصوصی ما هم باید تمرکز و ساختار و سازمانی داشته باشد ولی بخش خصوصی ما این مشکل را دارد که به صورت جزیرهای عمل میکند؛ وقتی ما میگوییم که بایدIT سرلوحه توسعه کشور باشد، این فضا فضایی است که وزارت ارتباطات فقط میتواند کار را هدایت کند و عملا بخش خصوصی است که میتواند کار را پیش ببرد.
• نقطه تماس مجلس با بخش خصوصی کجاست؟
اتفاقاً این بحث خوبی است که مطرح و بررسی شود، ببینید بخشِ خصوصی مرتبط با ما بیشتر جزیرهای است، مثلاً بیش از چهار هزار دفتر خدمات ارتباطی هست که انجمنی دارند که پیگیر مسائل خود هستند. PAPها یازده تا هستند که سندیکا دارند. شرکتهای تولیدکننده مخابراتی هم به همین ترتیب. ISPها همینطور. نظامصنفی هم در این حوزه فعال است و کارهایی میکند، ولی به نظرم اگر نظام صنفی جایگاه مناسبی پیدا کند و با بقیه هم ارتباط بگیرد میتواند بهترین جایگاه تمرکز و انسجام باشد، البته نظام صنفی نباید ساختار دولتی پیدا کند، این نگرانی هست که چون حکم رئیس آن را رئیسجمهوری میدهد مبادا ساختار دولتی پیدا کند، هرچند با آقای رحمتی ملاقات داشتم و فکر میکنم فرد مسلطی هستند که میتوانند از پس کار برآیند. البته موضوع مهم دیگری هم هست اینکه ما میدانیم مجلس افراد کافی متخصص IT ندارد و چه بسا در دورههای آتی اصلاً هم نباشد، راه حل دیگر این است که این تشکلها هم وارد سیاستگذاری شوند و افراد مناسبی را به مجلس بفرستند، به هرحال کسی باید در مجلس باشد که حرف این بخش را منعکس کند و طبعاً نسبت به صنف متعهد باشد و کارهایشان را پیگیری کنند، البته منافع این صنف در واقع منافع کشور خواهد بود. امیدوارم این راه شکل بگیرد و افرادی از بخش خصوصی کرسیهای مجلس را تصاحب کنند.
• از دید شما موضع نظام صنفی در بحث انتخاب وزیر چطور بود؟
من این بحث و موضعها را دنبال میکردم؛ ببینید آقای تقیپور را به ما معرفی کردند که فردی است که از نظر شخصی موجه است و به IT نیز آشناست و کار کرده است، باید حمایتش کنیم و به او بگوییم ما این دغدغهها را در دولت قبلی داشتیم و الآن هم داریم، نظامصنفی هم موضع خوبی گرفت.
• البته نظام صنفی حتی پیشنهاد مشخصی برای معاونت وزیر را هم ارائه کرد…
من معتقدم مدیر باید مستقل باشد و برای انتصاب زیردستانش تحت فشار نباشد. افرادی را باید انتخاب کرد که با بخش خصوصی در تعامل باشند نه تقابل، تا اینکه بسترساز فعالیت آنها شود.
• انتظار شما به عنوان رئیس کمیته مخابرات مجلس از دوره جدید وزارت ارتباطات چیست؟
اکنون که فضای خوبی در حوزهICT کشور ایجاد شده انتظار از وزیر جدید ارتباطات این است که فضا را تقویت و بهرهبرداری کند. امیدواری بخش خصوصی با روی کار آمدن آقای تقیپور بیشتر شده است. کاری کنند که این انتظارات در حد منطقی برآورده شود. تصور میکنم ایشان از عهده این کار برآیند و فضای تنش و تهدید به فضای رفاقت و رقابت سالم تبدیل شود. مجموعه تنظیم مقررات باید تقویت شود. هم کمیسیون تنظیم مقررات و هم سازمان تنظیم مقررات باید دارای مدیران خوشفکر باشند. البته آقای خسروی مدیر توانمندی هستند. در بسیاری از موارد و شرایط پیشآمده خود ایشان هم متأثر بودند و متأسف؛ بسیاری موارد مجبور بودند نظر خود را کنار بگذارند و تابع وزیر باشند. به طور کلی هر وزیری باید استقلال رگولاتوری را حفظ کند. استقلال هم به این معناست که اعضای کمیسیون تنظیم مقررات، از اعضای جهتدار یا اپراتورها نباشند. همین الآن شرکت مخابرات ایران دو عضو در کمیسیون تنظیم مقررات دارد که کاملاً نقض غرض است.
مجلس و فیلترینگ
• به نظر میرسد ما هنوز هم مدل مناسبی در فیلترینگ اینترنت نداریم و در حال سعی و خطا هستیم.
مباحث فیلترینگ در همه کشورها هست حتی اگر دولتها هم نکنند خانوادهها اینکار را میکنند؛ البته این ردهبندی دارد ما خیلی جاها نمیتوانیم خود را با کشورها مقایسه کنیم چون هنجارهای ما با بقیه کشورها تفاوت دارد. مثلاً جایگاه تقدسی که خانواده در ایران دارد در آلمان وجود ندارد. بحث فرهنگی موضوع بحث ما نیست ولی به عنوان نماینده مجلس باید بگویم افراط و تفریط در آن زیاد میشود…
• شما خودتان هم در کمیته فیلترینگ حضور دارید؟
بله، من مدتی است که حضور دارم. با قانون جدید جرایم رایانهای کمیتهای ۱۲ نفره شکل گرفت که جایگزین آن کمیته ۳ نفره شد. موضوع کار این کمیته تعیین محتوای مجرمانه است. اعضایی هم از کمیسیون صنایع و کمیسیون قضایی در آن حضور دارند. از کمیسیون صنایع من معرفی شدم. این کمیته بیشتر در حال تعیین ساختار و آییننامه داخلی و کارگروههاست. اما چیزی که اجرا میشود فعلا بر مبنای ساز و کار قبلی است. اختیارات قضات دادگستری و دادستانی هم از آنها سلب نشده، یعنی مسیر قضایی قبلی هست. این کمیته محتوای مجرمانه را تعیین میکند.
• در مورد کمیته قبلی انتقادات فراوانی مطرح بود و اتفاقاتی هم میافتاد، مثلاً زمانی سایت تکفا هم فیلتر شده بود که نهاد دوم آی.تی کشور است. حالا با این کمیته پیشبینی میکنید سهو و خطا کمتر شود؟
بالاخره این مجموعه اعضای سیاسی، فرهنگی و قضایی دارد. فکر میکنم این مجموعه موفقتر عمل میکند.
• اتفاقا بعضی معتقدند سختگیرانهتر خواهد شد، چون اگر در موردی اختلاف سلیقه باشد به جای مسامحه معمولاً سختگیرانهتر عمل میشود …
نه ببینید معیارهای تعیین مصادیق، معیارهای شرعی و قانونی است. معیارهای ما با معیارهای کشورهای دیگر متفاوت است. دوستان باید این را هم در نظر بگیرند. بعضی وقتها ما فراتر از قانون فکر میکنیم یا مثلا مقایسه میکنیم و این انتظار بجا نیست که ما خود را با اروپا مقایسه کنیم. یک بحث، موضوع اخلاقی است که جای بحث زیادی ندارد، اکثرا با آن موافقند که فضای اخلاقی باید مناسب باشد. مسایل زیادی مطرح است. برای مثال میگوییم فیلم مستهجن را باید حذف کنیم، زمانی هم میگوییم تصاویری که مخصوص کار پزشکی و علمی هست نیز باید حذف شود، آیا درست است؟ یا میتواند بطور خاص در دسترس متخصصین قرار بگیرد؟ بعضی مسایل هم امنیتی سیاسی است که خوب کشورها نمیتوانند آن را به خطر بیندازند. ما هم به عنوان کسانیکه در IT فعالیت داریم اعتقاد داریم امنیت کشور منتهی میشود به امنیت اداری، اقتصادی و…
• شما معتقدید بسیاری از این تفکرات باید مورد بازبینی قرار گیرد؟ مثلاً اگر دیدیم در فیلترینگ به نتیجه نرسیدیم باید در مورد آن بازبینی کنیم؟
کاملاً اینطور است، ببینید پایه این مسایل فرهنگ است و اگر به آن توجه نکنیم دچار مشکل اساسی اجتماعی میشویم. هرچند بحث فیلترینگ لازم است و کسی منکر آن نیست، ولی شاید لازم است مورد بازبینی قرار بگیرد.
