مکانیسم هاى پرداخت در تجارت الکترونیک

تجارت الکترونیکى دادوستد تجار را وارد عصر الکترونیکى کرده است. این نوع تجارت به دلیل سرعت عمل بالا و صرف هزینه کم در جهان از جایگاه خوبى بر خوردار است. تجارت الکترونیک در تمام ابعاد خود رشد افزونى کرده است. در قرن ۱۹ میلادى براى اولین بار دادوستد از طریق تلفن صورت گرفت. در اواسط قرن ۲۰ نخستین کارتهاى اعتبارى عرضه شدند و در دهه ۱۹۶۰ از شبکه هاى رایانه اى‌، پست الکترونیکى و صندوق اتوماتیک بانکى استفاده شد. ظهور اینترنت در سال ۱۹۸۹ و استفاده گسترده از رایانه هاى شخصى در سال ۱۹۹۰ از جمله مهمترین عوامل در تحول تجارت الکترونیک بودند. مهمترین رکن در تجارت الکترونیک نوع مکانیسم پرداخت است.
خریداران و فرو شندگان با توجه به میل شخصى خود یکى از این نوع روش هاى پرداخت را انتخاب مى کنند.انتخاب روشهاى پرداخت الکترونیکى و حذف واسطه گریها در این نوع پرداخت موجب شکوفایى اقتصادى و افزایش منافع شده است. این نوع مکانیسم پرداخت تنها محدود به کشور خاصى نیست بلکه جنبه بین الملى دارد. نکته قابل توجه این است که نوع مکانیسم پرداخت در تجارت االترونیک داخلى با تجارت در سطح بین الملل متفاوت است. تجاردر تجارت بین الملل از روش پرداختى استفاده مى نمایند که منافعشان تأ مین شود.کارتهاى اعتبارى ، پول الکترونیکى ،کارتهاى حافظه اى ، کارتهاى هوشمند ، چکهاى الکترونیکى در تجارت بین الملل کارآیى ندارد بلکه در تجارت داخلى از این نوع روشها به جهت صرف هزینه و وقت کم مى توان استفاده کرد. امروزه شاهد گسترش استفاده از این نوع روشهاى پرداخت در کشورمان هستیم. حال به بررسى هر یک از این روشهاى پرداخت مى پردازیم.

کارتهاى اعتبارى

این نوع کارتها ممکن است با کارتهاى بدهى الحاق شده و تحت عنوان\\” سیستم هاى انتقال بدهى\\” ارائه شوند.استفاده از هر یک از این نوع کارتها جهت پرداخت ارتباط تنگاتنگ با خرید و فروش اینترنتى دارد که شباهت بسیارى با روشهاى دیگر پرداخت اعم از فکس،تلفن وپست دارد. در این نوع سیستم پرداخت کارت به معناى واقعى و امضاء آن در عمل توسط در یافت کننده وجه روئیت نمى شود. میزان وجه و روز انقضاء از طریق اینترنت توسط پست الکترونیکى یا وب سایت انتقال داده مى شود. در حال حاضر استفاده از این نوع کارتها به دلیل صرف هزینه و وقت کم جهت آشنایى با آنها بسیار رایج است.

مکانیسم کارت اعتبارى بدین ترتیب است که خریدار (دارنده کارت) به بانکى دستور مى دهد که وجه درخواستى فروشنده را از محل قرضى که از بانک کرده است، بپردازد. در انتهاى هر ماه بانک براى صاحب کارت صورت حسابى مبنى بر پرداختهاى انجام گرفته، ارسال مى کند. در حقیقت مبادلات از طریق کارتهاى اعتبارى متضمن یک تعهد ( دریافت وام) است. در صورتى که بین کشورها و بانکهاى آنها ارتباطات لازم وجود داشته باشد توسط این کارتها مى توان پول نقد را در خارج از کشور نیز دریافت کرد.

در مورد کارتهاى بدهکار بر خلاف کارتهاى اعتبارى مى توان به این امر اشاره کرد که دارنده کارت قبل از استفاده باید به مقدار لازم در حساب خود پول داشته باشد و در این نوع کارتها حساب دارنده بلافاصله یا پس از پایان روز معامله بدهکار مى گردد.
اساس کار سیستم کارت اعتبارى بر پایه اعتماد است و فروشنده مى تواند کالا را خریدارى کند و
پرداخت متعاقبأ صورت گیرد.پرداخت وجه از طریق کارت اعتبارى تضمین شده است و تضمین کننده مسئول پرداخت صورت حساب مشترى و جمع آورى وجه را داراست.

در معاملات سنتى، مشترى کارت اعتبارى را ارائه مى دهد، تاجر امضاء و انعقاد معامله را جهت دستیابى به رمز تأیید شده، تفویض مى کند.هر زمان که تاجر کارت اعتبارى را از طریق تلفن،پست الکترونیکى و اینترنت تأیید نماید در این صورت تضمین کننده کارت ریسک عدم پرداخت را نیز قبول مى کند.در هر حال تاجر مسئول خسارات ناشى از استفاده کارت تقلبى است به فرض مثال زمانیکه خریدار مالک کارت نباشد و از کارت مزبور استفاده کند، در این صورت هزینه خسارات قبول کارتهاى اعتبارى به دلیل توسعه تجارت بر عهده تاجر است. البته در قانون بعضى از کشورها دارنده کارت در صورت سؤاستفاده! از کارت وى تا سقف ۵۰ دلار مسئول خسارت است.

به جهت جلوگیرى از کارتهاى تقلبى و کاهش جرائم حاصل از آن به طور معمول از رویه هاى استانداردى تحت عنوان SET استفاده مى شود.هدف این نوع پروتکل ایجاد امنیت در پرداختهاى کارتى است. پروتکل SET از یک کلید رمز نگارى و گواهینامه هاى دیجیتالى براى تأیید هویت تاجر و مصرف کنندگان استفاده مى کند. مهم ترین ویژگى این پروتکل ایجاد امنیت و تأیید هویت کاربر است.

پول الکترونیکى

پول الکترونیکى یکى از مکانیسم هاى پرداخت الکترونیکى است که براى معاملات بى نام مورد استفاده قرار مى گیرد و موجب گسترش تجارت الکترونیک گردیده است. هیچ گونه ابزار پرداخت مادى از قبیل پول کاغذى و سکه درمکانیسم پول الکترونیکى دخالتى ندارد. هنگامى که گرایش به سمت کارت اعتبارى به عنوان یکى از مکانیسم هاى پرداخت افزایش یافت و سیستم هاى پرداخت اینترنتى موردقبول جوامع واقع شد پول الکترونیکى یکى دیگر از انواع پرداخت الکترونیکى براى معاملات الکترونیکى طراحى شد.امروزه در بسیارى موارد پول الکترونیکى در تجارت الکترونیک جایگزین پول نقد شده است.

مکانیسم هاى دیگر پرداخت از قبیل کارتهاى هوشمند و حتى چکهاى الکترونیکى مى توانند به عنوان اشکالى از پول الکترونیکى طبقه بندى گردند.پول الکترونیکى شکلى از بهاى اندوخته شده است که به آسانى در ساختارهاى الکترونیکى قابل معامله است در صورت حذف عبارت ساختار الکترونیکى از تعریف فوق این تعریف مشمول پول کاغذى و سکه مى شود. پول الکترونیکى همانند پول کاغذى است با این تفاوت که در مورد پول الکترونیکى در زمان وقوع معامله ارزش و بها کالا نیز انتقال داده مى شود اما وجه بعدا\\” پرداخت مى شود.یکى از ویژگیهاى خاص پول الکترونیکى که منجر به تمایز آن با پول کاغذى مى گردد بى نام بودن پرداخت کننده (مشترى) است هنگامیکه وى از پول الکترونیکى صرفا\\” جهت پرداخت استفاده مى نماید. بانکMark Twain در ایالات متحده از جمله بانکهایى بود که آغاز به صدورپول الکترونیکى نمود. این نوع مکانیسم پرداخت مشتمل برخرید اعتبارات از بانک با ارزش معین است که براى تجارت الکترونیک مورد استفاده قرار مى گیرد.بسیارى از تجار و مصرف کنندگان به دلیل اینکه ضرر و زیان در این نوع مکانیسم پرداخت کاهش یافته است پول الکترونیکى را جهت پرداخت وجه درمعاملات خود انتخاب مى نما یند. اشخاصى که توانایى دستیابى به کارت اعتبارى را به جهت عدم داشتن اعتبار کافى را نداشته باشند مى توانند از پول الکترونیکى استفاده کنند. هنگامیکه فردى با پول کاغذى کالایى را خریدارى مى نماید معمولا\\” تاجر در باب هویت وى سئوالى نمى نماید (حتى اگر فردى کالاهایى از قبیل الکل- تنباکو- اسلحه و… خریدارى نماید) گرایش به سمت معاملات پول الکترونیکى بى نام اینترنتى درآمریکا نسبت به اروپا ناچیز است البته شایان ذکر است که اروپائیان نخستین مصرف کنندگانى بودند که از این نوع معاملات استفاده نمودند.در اروپا اکثر مصرف کنندگان به این نوع روش پرداخت در معاملات اینترنتى گرایش دارند.صحت و سقم پول الکترونیکى باید مورد تأیید قرار گیرد در این صورت باى سیستم تأیید کننده اى موجود باشد که اقدام به این عمل نماید همانند پول کاغذى که داراى شماره سریال است. هنگامیکه شخص کالایى را خریدارى مى نماید و پول الکترونیکى را از حساب شخصى خود دربانکى که داراى حساب است برداشت مى نماید.
بانک مزبور توانایى تأیید پول الکترونیکى را دارا است بدون اینکه هیچ گونه ارتباطى با این
معامله داشته باشد. جهت روشن شدن مطلب به بیان مثالى در این باب مى پردازیم:

مصرف کننده بانک توسط سخت افزار خاصى یک سکه سفید طراحى مى نماید.وى این سکه را براى اینکه ارزش یک دلار یابد توسط پاکت نامه الکترونیکى براى بانک ارسال مى دارد. بانک یک دلار را از حساب وى کسر مى نماید و درصورتیکه امضاء وى معتبر باشد سکه و پاکت دیجیتالى ارسال شده توسط وى داراى ارزش مى گردد. البته بانک مزبور سکه را نیز با امضاى خود تأیید مى نماید. هنگامیکه بانک سکه با ارزش یک دلار را براى مصرف کننده ارسال مى دارد وى سکه مزبور را از داخل پاکت برداشته و مى تواند آن را خرج نماید.تاجر نیز در صورت دریافت سکه آنرا جهت تأیید صحت براى بانک ارسال مى دارد بانک مزبور با مشاهده امضاء خود صحت سکه را تأیید مى نماید.
در کشور ما هنوز از این نوع روش پرداخت استفاده نمى شود البته امید است که چنین روش پرداختى نیز در سیستم پرداخت الکترونیکى تجارت الکترونیک رایج گردد. از جمله مهمترین ویژگیهاى پول الکترونیکى صرفه جویى در زمان وامنیت این نوع سیستم است اگر چه احتمال کلاهبردارى نیز است اما با وجود پروتکل هاى امنیتى SET,SSL این نوع جرایم نیز کاهش پیدا کرده است.

نظر بگذاريد